ฝน “หนึ่งห่า” นั้นมากแค่ไหน ?

ฝน “หนึ่งห่า” นั้นมากแค่ไหน ?

ฝน “หนึ่งห่า” นั้นมากแค่ไหน ?

เคยสงสัยกันมั้ย เวลาเราดูข่าวพยากรณ์อากาศ เคยได้ยินคำว่า “น้ำท่วมเพราะมีฝนตกหนักกว่า 100 มิลลิเมตร หรือมีฝนตกหนักสุดในรอบ 10 ปี” แต่เคยสงสัยกันไหมว่า คนสมัยก่อนใช้เครื่องมืออะไรวัดน้ำฝน? แล้วฝนหนึ่งห่า ที่เราเคยได้ยิน มันมีปริมาณเท่าไหร่?​

เมื่อพูดถึงการวัดน้ำฝนที่มีมาตรฐาน คงต้องนึกถึงอุปกรณ์ที่เก็บน้ำได้ มีรูปทรงและขนาดที่ใกล้เคียงกัน เพื่อให้สามารถวัดน้ำฝนได้อย่างเที่ยงตรง (precision) อย่างในสมัยก่อน ครั้นจะใช้กระบอกไม้ไผ่ แต่ละที่ก็มีขนาดไม่เท่ากันและยังผุพังได้ง่าย หรือถ้าใช้หม้อเครื่องปั้นดินเผาก็อาจไม่เหมือนกันในแต่ละท้องถิ่น แต่สิ่งหนึ่งที่มีความแข็งแรง รูปร่างและขนาดใกล้เคียงกัน และมีใช้อย่างแพร่หลายในหลายพื้นที่ นั่นก็คือ “บาตรพระ” ​

จากจดหมายเหตุบัญชีน้ำฝน พระราชนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาปวเรศวริยาลงกรณ์ ทรงอธิบายไว้ว่า “ฝนตกห่าหนึ่ง คือฝนที่ตกเต็มบาตรพระ” หรือเท่ากับฝนตก 50 นิ้ว (350 เซนต์) (หน่วยโบราณ) ซึ่งทางผู้เขียนได้ทดลองวัดน้ำฝนจากบาตรพระพบว่า เมื่อน้ำฝนเต็มบาตรจะมีค่าอยู่ในช่วง 167-178 มิลลิเมตร การวัดน้ำฝนด้วยเครื่องมือที่เป็นมาตรฐานมากขึ้นนี้ก็ถือเป็นนวัตกรรมหนึ่งที่ใช้สำหรับเตือนภัยน้ำท่วมได้ เพราะการเก็บบันทึกข้อมูลน้ำฝนและเหตุการณ์น้ำท่วม ก็สามารถบอกได้ว่าที่ระดับน้ำฝนเท่าไหร่จะเกิดเหตุการณ์น้ำท่วม ซึ่งก็เป็นเทคโนโลยีหนึ่งที่ใช้แจ้งเตือนชาวบ้านให้เตรียมความพร้อมได้ ​

เครื่องมือวัดน้ำฝน ได้มีการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จากบาตรพระมาเป็นกระบอกวัดน้ำฝนมาตรฐานที่ใช้คนวัดและจดบันทึกรายวัน จนมาเป็นเครื่องมือวัดอัตโนมัติเป็นรายชั่วโมง และพัฒนามาเป็นระบบเรดาร์ที่สามารถบอกแจ้งข้อมูลแบบ real time ทำให้เรารู้ได้ทันทีว่ามีฝนตกบริเวณไหน กำลังจะเคลื่อนที่ไปไหน ซึ่งมนุษย์ก็ยังพยายามพัฒนาต่อไปเรื่อยๆ ที่จะสร้างเครื่องมือวัดและทำนายน้ำฝนล่วงหน้าให้มีความแม่นยำ (accuracy) มากยิ่งขึ้น เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการทำระบบแจ้งเตือนน้ำท่วมที่มีประสิทธิภาพ และช่วยให้จัดการทรัพยากรน้ำได้คุ้มค่ามากขึ้น ​

ขอขอบคุณข้อมูลจาก ปรีดี พิศภูมิวิถี. 2560. จดหมายเหตุบัญชีน้ำฝน: องค์ความรู้ด้านอุทกศาสตร์. วารสารมนุษยศาสตร์วิชาการ, ปีที่ 26, ฉบับที่ 1 (มกราคม-มิถุนายน 2562)

Ever wondered how we measure rainfall? What about in the past? What did they mean by a “shower”?​

To measure rainfall you might think of trapping water in a standard receptacle. A bamboo tube or a pot could be unsuitable because they might not last or might have a different size in each region. That’s why a monk’s alms bowl was a popular choice in many areas, for its durability and standard design.​

The rainfall archives of Prince Pawaret Wariyalongkon record a “shower” of rain as filling an alms bowl. The author found that 1 full bowl is about 167-178 millimeters. ​

Ways to measure rain are always developing. The alms bowl has been succeeded by udometers, used daily and hourly, and radar, with real-time rain tracking. We are still improving accuracy and efficiency to create automatic flood warning systems.​

Author/Editor: Thanawat Jinjaruk, Senior Researcher, RISC​

ขอบคุณทีมา : RISC Well-Being

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *